Luật Giao thông đường thủy nội địa: căn cứ pháp lý nào cho hoạt động này?

Luật nền tảng quản lý giao thông đường thủy nội địa tại Việt Nam: Luật số 23/2004/QH11 đã được cập nhật liên tục Tất cả hoạt động liên quan đến giao thông đường thủy nội địa tại Việt Nam đều căn cứ vào Luật Giao thông đường thủy nội địa số 23/2004/QH11 được Quốc hội ban hành ngày 15/6/2004, có hiệu lực chính thức từ 1/1/2005. Đây là văn bản luật nền tảng quy định toàn diện về hoạt động giao thông, điều kiện đảm bảo an toàn, quản lý kết cấu hạ tầng, phương tiện và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân tham gia giao thông đường thủy trong lãnh thổ Việt Nam. Luật này áp dụng cho mọi luồng sông, kênh, rạch, hồ, đầm và cả vùng nước ven bờ biển, đảo thuộc nội thủy của Việt Nam được tổ chức quản lý vận tải. Để phù hợp với thực tiễn phát triển và các quy định pháp luật mới, Luật gốc 2004 đã trải qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung qua các văn bản luật khác của Quốc hội: Luật số 48/2014/QH13 (hiệu lực 2015), Luật Phí và lệ phí số 97/2015/QH13 (hiệu lực 2017), Luật số 35/2018/QH14 (hiệu lực 2019), Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia số 44/2019/QH14 (hiệu lực 2020), Luật Thanh tra số 84/2025/QH15 (hiệu lực 2025) và gần nhất là Luật Quy hoạch số 112/2025/QH15 (hiệu lực 2026). Văn bản hợp nhất mới nhất của luật này là số 56/VBHN-VPQH năm 2026, tập hợp tất cả các sửa đổi để áp dụng thống nhất trên cả nước. Các văn bản pháp luật chi tiết hướng dẫn thi hành Ngoài luật gốc, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị định để quy định chi tiết thi hành, tạo khung pháp lý rõ ràng cho các hoạt động cụ thể: - Nghị định 123/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về điều kiện đóng mới, hoán cải phương tiện thủy và vận chuyển hàng siêu trường, siêu trọng trên đường thủy nội địa. - Nghị định 08/2021/NĐ-CP quản lý hoạt động đường thủy, bao gồm các trường hợp hạn chế giao thông (vật chướng ngại trên luồng, thi công công trình, hoạt động phòng chống thiên tai, quốc phòng…) để đảm bảo an toàn lưu thông. Ví dụ áp dụng pháp luật trong thực tế Để dễ hình dung cách áp dụng luật, lấy trường hợp hoạt động tại chợ nổi Cái Răng (TP Cần Thơ) – nơi giao thông đường thủy rất đông đúc: - Tài công (người lái) đò chở khách tham quan chợ nổi phải có đủ chứng chỉ chuyên môn theo quy định tại Điều 24 Luật Giao thông đường thủy nội địa, không được sử dụng rượu bia trước khi điều khiển phương tiện – đây là một trong những hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 8 luật này, vi phạm sẽ bị xử phạt thậm chí tước giấy phép chuyên môn. - Các hộ kinh doanh hàng hóa trên chợ nổi không được neo đậu ghe mua bán lấn chiếm luồng chạy tàu, gây vật chướng ngại cản trở giao thông, nếu vi phạm sẽ bị xử lý theo quy định về phá vỡ trật tự an toàn giao thông đường thủy. Các quy định cốt lõi mà mọi người tham gia giao thông đường thủy cần tuân thủ Luật quy định nhiều hành vi bị nghiêm cấm để đảm bảo an toàn, trong đó phổ biến nhất gồm: đưa phương tiện không đủ điều kiện an toàn tham gia giao thông, chở quá số người quy định hoặc quá trọng lượng cho phép, lái phương tiện khi nồng độ cồn trong máu vượt ngưỡng, bỏ trốn sau khi gây tai nạn hay tổ chức đua thuyền trái phép trên đường thủy. Các vi phạm này sẽ bị xử phạt hành chính nặng, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Nếu bạn thường xuyên tham gia hoặc kinh doanh vận tải đường thủy, bạn có thể tìm hiểu thêm về thủ tục đăng ký phương tiện, điều kiện cấp chứng chỉ chuyên môn cho tài công để đảm bảo mọi hoạt động đều tuân thủ đúng quy định pháp luật hiện hành.