Quản trị phường số: Ra quyết định bằng dữ liệu và AI, tương lai nào cho công tác địa phương?

Việc ra quyết định dựa trên dữ liệu, kết hợp với trí tuệ nhân tạo (AI) và nền tảng số đang trở thành xu hướng tất yếu trong quản trị hành chính cấp phường ở Việt Nam. Đây không chỉ là ứng dụng công nghệ đơn thuần mà là sự chuyển đổi căn bản trong tư duy điều hành, từ quản lý hành chính truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu, tăng cường năng lực dự báo, phân tích và ra quyết định trên cơ sở bằng chứng. Chuyển đổi tư duy và phương thức quản trị Theo các chuyên gia, chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ mà đòi hỏi sự chuyển biến căn bản trong tư duy điều hành. Chuyên đề "Ra quyết định dựa trên dữ liệu, sử dụng AI, nền tảng số phục vụ quản trị, kiến tạo phát triển ở cấp xã" do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức đã nhấn mạnh rằng cấp xã, phường, đặc khu không chỉ là nơi trực tiếp phát sinh dữ liệu mà còn là mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái quản trị số quốc gia. Dữ liệu được ví như "nguồn tài nguyên chiến lược" của quản trị hiện đại, đòi hỏi phải được chuẩn hóa, bảo đảm nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống" và được phân loại, quản lý chặt chẽ để bảo đảm an toàn, an ninh thông tin. Vai trò của AI trong công tác quản trị AI được nhìn nhận là công cụ hỗ trợ đắc lực trong tự động hóa quy trình hành chính, xử lý hồ sơ, phân tích dữ liệu dân cư, dự báo các vấn đề xã hội và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Các công cụ AI phổ biến có khả năng hỗ trợ công việc của cán bộ, công chức cấp xã như ChatGPT, NotebookLM, Gemini, Claude, Copilot, Perplexity... từ soạn thảo văn bản, tổng hợp tài liệu, xử lý dữ liệu đến hỗ trợ truyền thông và xây dựng báo cáo. Tuy nhiên, chuyên đề cũng đặt ra yêu cầu đặc biệt về kiểm soát rủi ro, bảo mật dữ liệu, trách nhiệm giải trình và năng lực phản biện của đội ngũ cán bộ khi sử dụng AI, tránh lệ thuộc công nghệ hoặc giao phó hoàn toàn quyết định cho thuật toán. Kiến trúc tổng thể quản trị số Mô hình liên thông số thống nhất, hiệu quả và quản trị dựa trên dữ liệu trong hệ thống chính trị được xây dựng theo kiến trúc tổng thể 4 lớp, với dữ liệu và trí tuệ nhân tạo đóng vai trò hạt nhân trung tâm, kết nối và vận hành xuyên suốt toàn bộ hệ thống. Lớp Hạ tầng số và an ninh mạng dùng chung cung cấp các tài nguyên cơ bản và kết nối an toàn cho toàn hệ thống. Lớp Dữ liệu và nền tảng lõi là nơi dữ liệu được tạo ra, lưu trữ, chia sẻ và xử lý thành tri thức. Lớp Ứng dụng và nghiệp vụ dùng chung bao gồm các hệ thống ứng dụng, nền tảng số phục vụ các nghiệp vụ chung, xuyên suốt trong toàn hệ thống chính trị. Lớp Kênh tương tác và đo lường hiệu quả là nơi người dùng tương tác với hệ thống và là nơi hiệu quả của toàn bộ mô hình được đo lường. Giải pháp thực tiễn cho phường Để nâng tầm quản trị ở cấp phường, nhiều giải pháp được đề xuất: 1. Đào tạo năng lực số: Cần khẩn trương xây dựng các chương trình đào tạo lại và đào tạo nâng cao quy mô lớn, được thiết kế chuyên biệt cho đội ngũ cán bộ, công chức, tập trung vào các kỹ năng của tương lai như khoa học dữ liệu, khả năng phân tích chính sách dựa trên dữ liệu, và các kiến thức cơ bản về quản trị AI. 2. Phân bổ nhân sự linh hoạt: Cần áp dụng các biện pháp mới dựa trên quyền phân cấp dành riêng cho Thủ đô, chẳng hạn số lượng cán bộ không nhất thiết cứng theo quy định chung, và xây dựng định mức biên chế linh hoạt dựa trên quy mô dân số (thường trú và tạm trú), số lượng doanh nghiệp, khối lượng giao dịch hành chính và đặc thù địa phương. 3. Hạ tầng dữ liệu: Cần đẩy mạnh sử dụng Big Data và AI để phân tích dữ liệu, từ đó đưa ra quyết định chỉ đạo kịp thời. Mỗi phường cần nhanh chóng tạo lập và đưa vào sử dụng Data dashboard (công cụ quản lý thông tin, theo dõi, phân tích và hiển thị các chỉ số hiệu suất, số liệu và các dữ liệu chính một cách trực quan để theo dõi tình hình hoạt động của doanh nghiệp, bộ phận hoặc quy trình cụ thể). 4. KPIs minh bạch: Áp dụng KPIs (chỉ số hiệu suất chính) để đánh giá kết quả công việc (số lượng hồ sơ tiếp nhận, xử lý, tồn đọng; mức độ hài lòng của người dân; tiến độ dự án; hiệu quả từng cán bộ, phòng ban) nhằm khuyến khích đổi mới và tạo áp lực tích cực để đội ngũ nâng cao năng lực. Thách thức và giải pháp Mặc dù tiềm năng to lớn, việc ứng dụng AI trong quản trị công cũng đặt ra nhiều thách thức: 1. Rủi ro bảo mật dữ liệu: Nguy cơ lộ lọt dữ liệu trong quá trình chuyển đổi số hiện nay là rất rõ ràng, xuất phát từ cách sử dụng và tổ chức dữ liệu trong thực tế. Nhiều cán bộ vẫn có tâm lý "tiện và nhanh", sử dụng các nền tảng nhắn tin cá nhân để trao đổi công việc, tiềm ẩn nhiều rủi ro về bảo mật thông tin. 2. Lệ thuộc công nghệ: Nếu sử dụng AI một cách cảm tính, thiếu kỹ năng hoặc không kiểm chứng kết quả, sản phẩm đầu ra có thể không phù hợp với thực tiễn địa phương, sai thể thức hành chính, thiếu căn cứ pháp lý hoặc sử dụng ngôn ngữ không phù hợp với môi trường công vụ. 3. Bất bình đẳng số: Chênh lệch trong điều kiện tiếp cận công nghệ giữa các nhóm người dân, đặc biệt là giữa người dân ở khu vực thành thị và nông thôn, vùng sâu vùng xa, có thể dẫn đến sự gia tăng khoảng cách số và ảnh hưởng đến tính công bằng trong quản trị. Để giải quyết các thách thức này, cần xây dựng khung pháp lý tương xứng về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dịch vụ công trực tuyến, đồng thời hoàn thiện thể chế và khung pháp lý về dữ liệu, nhằm giải quyết các vấn đề phức tạp như phân loại dữ liệu (dữ liệu công, dữ liệu tư, dữ liệu cá nhân, dữ liệu nhạy cảm), xác định rõ ràng quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia vào hệ sinh thái dữ liệu. Kết luận Việc ra quyết định dựa trên dữ liệu, sử dụng AI và nền tảng số phục vụ quản trị ở phường đang là xu hướng tất yếu, đòi hỏi sự chuyển đổi căn bản trong tư duy điều hành và phương thức quản trị. Để thành công, cần kết hợp giữa đào tạo năng lực số cho đội ngũ cán bộ, xây dựng hạ tầng dữ liệu mạnh mẽ, áp dụng KPIs minh bạch và hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ dữ liệu. Chỉ khi đó, phường mới thực sự trở thành "đơn vị vận hành số", minh bạch, dựa trên dữ liệu và phản hồi nhanh mọi nhu cầu của người dân. Bạn có muốn tìm hiểu sâu hơn về các công cụ AI cụ thể nào có thể áp dụng cho công việc tại phường không?