Trường Mầm non Phượng Tiến: Cải tạo môi trường "xanh - an toàn - thân thiện" lấy trẻ làm trung tâm như thế nào?

I. Đặt vấn đề Lý do chọn đề tài Trường Mầm non Phượng Tiến (xã Phượng Tiến, tỉnh Thái Nguyên) trong gần 30 năm hoạt động đã không ngừng phát triển, đạt chuẩn Quốc gia mức độ 1 và tiêu chuẩn chất lượng giáo dục cấp độ 2, với 2 điểm trường, 10 nhóm/lớp và 29 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Hiện nay, nhà trường đang thực hiện mục tiêu đổi mới giáo dục mầm non, lấy trẻ làm trung tâm, nhằm phát triển toàn diện thể chất, trí tuệ, tình cảm và kỹ năng xã hội cho trẻ từ 2 đến 5 tuổi. Môi trường giáo dục được ví như “người thầy thứ hai” trong công tác chăm sóc và giáo dục trẻ mầm non, có tác động quyết định đến sự phát triển tâm sinh lý non nớt của trẻ. Một môi trường xanh, sạch, an toàn và thân thiện không chỉ tạo điều kiện cho trẻ “học mà chơi, chơi mà học”, mà còn hình thành sớm thói quen bảo vệ môi trường, ý thức giữ gìn vệ sinh và lòng yêu thiên nhiên. Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế năm học 2025-2026, nhà trường còn tồn tại một số hạn chế trong môi trường giáo dục: khuôn viên hai điểm trường còn thiếu đồng bộ cây xanh bóng mát, sân chơi cũ còn có chỗ gập ghềnh tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, đồ chơi ngoài trời một số đã bạc màu, han gỉ cần thay thế, các góc hoạt động trong lớp chưa được bố trí khoa học để tối ưu hóa sự chủ động khám phá của trẻ. Nhằm giải quyết những hạn chế trên, nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục, đưa nhà trường trở thành môi trường thực sự “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui” cho trẻ, tôi đã lựa chọn đề tài: “Một số biện pháp tham mưu cải tạo môi trường giáo dục xanh – an toàn – thân thiện trong trường mầm non Phượng Tiến, lấy trẻ làm trung tâm” làm sáng kiến kinh nghiệm thực hiện trong năm học này. II. Thực trạng môi trường giáo dục của trường Mầm non Phượng Tiến trước khi cải tạo Thuận lợi Nhà trường luôn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ về cơ sở vật chất từ các cấp lãnh đạo giáo dục và chính quyền địa phương. Tập thể cán bộ, giáo viên, nhân viên đều nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ, đồng thuận cao với các chủ trương đổi mới của nhà trường. Đa số phụ huynh có tâm lý tin tưởng, sẵn sàng phối hợp và hỗ trợ nhà trường trong các hoạt động xã hội hóa giáo dục, đặc biệt là các dự án cải tạo môi trường học tập cho con em. 100% giáo viên có trình độ đạt chuẩn, trên 83% đạt trên chuẩn, có khả năng tiếp thu và thực hiện các phương pháp giáo dục hiện đại, lấy trẻ làm trung tâm. Khó khăn Điểm trường xóm Làng Tổ có diện tích chỉ 575,1 m², quy hoạch còn hạn chế, khuôn viên nhỏ nên khó bố trí các khu vực hoạt động riêng biệt cho trẻ. Tổng số cây xanh trên toàn trường còn ít, chủ yếu là cây nhỏ chưa tạo đủ bóng mát cho sân chơi ngoài trời, các bồn hoa, vườn rau của lớp chưa được đầu tư phát triển. Sân chơi của điểm trường cũ có nhiều chỗ sứt mẻ, gập ghềnh, hệ thống hàng rào bao quanh sân thượng cần được gia cố để đảm bảo an toàn tuyệt đối. Đồ chơi ngoài trời có 12 món đã sử dụng trên 5 năm, một số bị han gỉ, lỏng ốc, không đủ số lượng và chủng loại để đáp ứng nhu cầu vận động của 170 trẻ đang theo học tại trường. Các góc hoạt động trong lớp của một số nhóm trẻ 3-4 tuổi còn bố trí góc ồn ào (góc vận động, vai chơi) gần góc đọc sách, ảnh hưởng đến khả năng tập trung của trẻ, chưa tận dụng đủ vật liệu tái chế an toàn để làm đồ chơi tự tạo. Ý thức bảo vệ môi trường của một bộ phận nhỏ phụ huynh còn hạn chế, thỉnh thoảng còn vứt rác sai vị trí khu vực cổng trường. III. Các biện pháp tham mưu cải tạo môi trường giáo dục xanh – an toàn – thân thiện, lấy trẻ làm trung tâm 1. Tham mưu xây dựng kế hoạch cải tạo cảnh quan sư phạm, đảm bảo tiêu chí xanh – sạch – đẹp – an toàn Ngay từ đầu năm học 2025-2026, tôi đã phối hợp với Ban Giám hiệu, Ban đại diện Cha mẹ học sinh (CMHS) xây dựng kế hoạch chi tiết cải tạo môi trường, phân chia trách nhiệm và nguồn kinh phí thực hiện. Cụ thể: - Trồng thêm 35 cây xanh bóng mát (xoài, sầu riêng, phượng vĩ) và 120 chậu cây hoa, cây cảnh tại hai điểm trường, bố trí các bồn hoa dọc lối đi, khu vực sân chơi, trên hành lang các lớp học. Mỗi lớp có một góc vườn rau nhỏ, vườn ươm hạt để trẻ được tự tay trồng, chăm sóc và quan sát sự phát triển của cây cối, gắn biển tên cây bằng chữ cái màu sắc sinh động để trẻ làm quen với nhận biết chữ ngay từ nhỏ. - Tham mưu với chính quyền địa phương và Ban đại diện CMHS huy động nguồn kinh phí hơn 150 triệu đồng để cải tạo sân chơi: lát lại gạch toàn bộ sân chơi gập ghềnh, gia cố hàng rào bảo vệ sân thượng, thay mới 15 món đồ chơi ngoài trời an toàn (nhà trượt, xích đu, bập bênh, mấu leo núi) đạt tiêu chuẩn chất lượng. Sưu tầm lốp xe cũ, vỏ hộp giấy, chai nhựa tái chế để giáo viên và trẻ cùng làm đồ chơi tự tạo như hàng rào trang trí, thùng trồng cây, xích đu nhỏ, cổng chui thể dục, vừa tiết kiệm chi phí vừa kích thích sự sáng tạo của trẻ. - Chỉ đạo các lớp thay đổi trang trí môi trường trong và ngoài lớp theo từng chủ đề hàng tháng, đảm bảo màu sắc nhẹ nhàng, hình ảnh gần gũi với trẻ, các góc hoạt động được bố trí khoa học: góc yên tĩnh (đọc sách, thiên nhiên) tách biệt với góc vận động, lối đi giữa các góc đủ rộng để trẻ di chuyển thuận tiện, không xảy ra va chạm. 2. Tham mưu bồi dưỡng năng lực cho giáo viên, xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm Để đảm bảo môi trường sau cải tạo được phát huy hiệu quả, tôi đã tổ chức các buổi tập huấn chuyên đề cho toàn bộ giáo viên trong trường về cách xây dựng và khai thác môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. Cụ thể: - Tổ chức lớp tập huấn xây dựng góc hoạt động trong lớp, chia nhóm giáo viên thực hành trang trí lớp theo chủ đề, trưng bày và nhận xét để cùng học hỏi kinh nghiệm. Hướng dẫn giáo viên hướng dẫn trẻ hình thành thói quen giữ gìn vệ sinh chung: bỏ rác đúng thùng quy định, sau khi chơi xong dọn dẹp đồ chơi gọn gàng, tự thực hiện các công việc nhỏ như tưới hoa, nhổ cỏ, quét sân lớp bằng dụng cụ lao động tự chế. - Chỉ đạo xây dựng lớp mẫu giáo lớn A1 làm lớp điểm về môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, tổ chức cho các giáo viên khác đến dự giờ, rút kinh nghiệm về cách tổ chức cho trẻ khám phá môi trường thiên nhiên, tương tác với bạn bè và giáo viên trong các hoạt động ngoài trời. Hướng dẫn giáo viên lồng ghép giáo dục ý thức bảo vệ môi trường trong các hoạt động hàng ngày: trong giờ ăn, giáo dục trẻ không rơi vãi thức ăn, dọn dẹp ghế ngồi gọn gàng sau khi ăn; trong hoạt động ngoài trời, hướng dẫn trẻ không ngắt hoa, không bẻ cành, biết quan tâm và chăm sóc các cây xanh mình trồng. 3. Tham mưu phối hợp cùng phụ huynh và các đoàn thể, chung tay xây dựng môi trường bền vững Xác định phụ huynh và các đoàn thể trong nhà trường là lực lượng quan trọng để duy trì môi trường xanh – an toàn – thân thiện lâu dài, tôi đã chỉ đạo triển khai các hoạt động phối hợp thường xuyên: - Phối hợp với Công đoàn, Đoàn Thanh niên nhà trường tổ chức tổng vệ sinh toàn bộ khuôn viên trường, khu vực cống rãnh, đồ chơi ngoài trời vào thứ 6 hàng tuần, phát động phong trào thi đua “Lớp học xanh – sạch – đẹp” giữa các nhóm, lớp, có đánh giá, khen thưởng cuối mỗi học kỳ. - Tuyên truyền sâu rộng đến toàn bộ phụ huynh về ý thức bảo vệ môi trường trường học, vận động phụ huynh đóng góp cây cảnh, vật liệu tái chế an toàn để nhà trường làm đồ chơi tự tạo, tham gia cùng con tham gia các ngày hội làm vườn, dọn vệ sinh trường tổ chức 2 lần/năm. 100% các lớp xây dựng góc tuyên truyền cho phụ huynh tại cửa lớp, cập nhật các hoạt động bảo vệ môi trường của lớp hàng tháng để phụ huynh cùng theo dõi và phối hợp. Mỗi lớp thành lập nhóm trao đổi trên ứng dụng nhắn tin, thường xuyên nhắc nhở phụ huynh giữ gìn vệ sinh khu vực cổng trường khi đón con, không vứt rác bừa bãi. IV. Hiệu quả của các biện pháp sau 1 năm thực hiện Sau 1 năm triển khai các biện pháp cải tạo, môi trường giáo dục của Trường Mầm non Phượng Tiến đã thay đổi tích cực rõ rệt: - Toàn bộ khuôn viên trường có đủ cây xanh bóng mát, các vườn rau, góc thiên nhiên của các lớp đều phong phú chủng loại, sân chơi và đồ chơi ngoài trời hoàn toàn an toàn, đáp ứng nhu cầu vận động và khám phá của trẻ. 100% các lớp bố trí góc hoạt động khoa học, môi trường trong và ngoài lớp luôn được thay đổi theo chủ đề, tạo sự hấp dẫn mới lạ cho trẻ mỗi ngày. - 100% giáo viên nắm vững phương pháp xây dựng môi trường lấy trẻ làm trung tâm, khả năng sáng tạo đồ chơi tự tạo từ vật liệu tái chế tăng 85% so với năm trước. 100% trẻ hứng thú tham gia các hoạt động ngoài trời, mạnh dạn, tự tin và chủ động khám phá môi trường xung quanh, 100% trẻ có thói quen bỏ rác đúng nơi quy định, dọn dẹp đồ chơi sau khi chơi xong. - Ý thức bảo vệ môi trường của toàn bộ cán bộ, giáo viên, nhân viên và phụ huynh được nâng cao rõ rệt, 100% phụ huynh hài lòng với môi trường học tập của con em tại trường, tin tưởng và phối hợp chặt chẽ với nhà trường trong các hoạt động chăm sóc giáo dục. Trường được Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Định Hóa đánh giá là một trong những đơn vị triển khai thành công mô trường trường mầm non xanh – an toàn – thân thiện, lấy trẻ làm trung tâm trong năm học 2025-2026. V. Kết luận và kiến nghị Việc cải tạo môi trường giáo dục xanh – an toàn – thân thiện, lấy trẻ làm trung tâm là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, đóng vai trò nền tảng để nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục mầm non, giúp trẻ phát triển toàn diện và hình thành những kỹ năng sống cơ bản ngay từ tuổi ấu thơ. Tại Trường Mầm non Phượng Tiến, các biện pháp tham mưu triển khai trong năm học đã mang lại hiệu quả thiết thực, không chỉ thay đổi cảnh quan nhà trường mà còn nâng cao nhận thức và sự chủ động của cả giáo viên, trẻ và phụ huynh trong việc giữ gìn môi trường chung. Để duy trì và phát huy hiệu quả của mô hình trong các năm học tiếp theo, tôi kiến nghị Ban Giám hiệu nhà trường tiếp tục tăng cường kiểm tra, đánh giá việc duy trì môi trường xanh – sạch – đẹp tại các lớp hàng tháng, huy động thêm các nguồn lực xã hội để phát triển thêm các khu trải nghiệm mới cho trẻ như khu vực chơi cát, nước, sân vườn thực hành nhỏ. Đồng thời, thường xuyên tổ chức trao đổi kinh nghiệm giữa các trường mầm non trong huyện để nhân rộng mô hình thành công. Nếu bạn muốn tìm hiểu chi tiết hơn về cách xây dựng các góc hoạt động lấy trẻ làm trung tâm cho từng độ tuổi, hoặc cách vận động phụ huynh tham gia xã hội hóa giáo dục hiệu quả, tôi có thể hỗ trợ xây dựng nội dung chi tiết hơn phù hợp với đặc điểm của trường bạn.